پایگاه داده مدیریت پیکربندی (CMDB) چیست؟

 

CMDB چیست؟ برای چه کاری می‌توان از آن استفاده کرد؟ ارتباط آن با ITSM و ITIL و ITAMچیست؟

مقدمه

پایگاه داده مدیریت پیکربندی Configuration Management Database-CMDB، ابزاری است که وضعیت عملیاتی تجهیزات مختلف- که به آن‌ها اقلام پیکربندی (CI یا Configuration Item) یا دارایی‌­ها هم اطلاق می­‌شود- و روابط بین آن‌ها را ذخیره می‌کند. این ابزار، چشم‌اندازی دقیق از بخش­‌های مختلف کسب و کار برای کمک به تصمیم‌گیری بهتر را در اختبار مدیران می‌گذارد. این ابزار همچنین درک عمیقی از ارتباط بین تجهیزات مختلف در اختیار مدیران قرار می دهد که برطرف کردن مشکلات ایجاد شده را آسان می‌کند.

CMDB ها به‌عنوان بخشی از فرآیند ITIL (Information Technology Infrastructure Library) برای کاربردهای مدیریت سرویس‌­های فناوری اطلاعات یا ITSM (Information Technology Service Management) به وجود آمدند. این بدین معنا است که به‌طور سنتی برای ذخیره اطلاعات مربوط به تجهیزات فاوا برای پشتیبانی خدمات فناوری اطلاعات و مدیریت بحران، خرابی به کار گرفته ‌شده‌اند.

CMDB

اما در حالت کلی CMDB ها می‌­توانند هرگونه اطلاعات ارزشمند را ذخیره کنند

مانند نوع تامین‌کنندگان، تجهیزات سازمانی و حتی نیروی انسانی. هیچ قانونی برای اینکه در CMDB چه چیزی باید قرار داد، وجود ندارد. این انتخاب کاملاً به کاربر بر­می­گردد و در هر مورد می‌تواند متفاوت باشد.

هرکدام از اقلام موجود در CMDB می‌تواند خصوصیاتی داشته باشد که نحوه پیکربندی آن را توضیح ­دهد. مثلاً برای یک سرور این خصوصیات می‌تواند سازنده، سیستم‌عامل و یا RAM آن باشد. برای یک کارمند می‌تواند جایگاه سازمانی، مکان و یا مدیر مستقیمش باشد.

مولفه دیگر CMDB وابستگی­‌های بین اقلام است. برای حل مشکل خاص مربوط به یک سرویس، درک جزئیات آن ضروری است. اما هنگامی‌که مشکل سرویس نشانه یک مشکل عمیق‌تر در سرویس دهنده (server) باشد، دانستن مواردی مانند اینکه کدام سرور آن سرویس را اجرا می‌کند، مسئول آن کیست و چه سرویس­‌های دیگری بر آن سرور اجرا می­‌شود، برای حل مشکل و عیب­‌یابی (troubleshooting) مفید خواهند بود.

Configuration relations

در CMDB می‌توان روابط بین اقلام را تعریف کرد. پس به‌جای اینکه بگویید یک کامپیوتر با فلان سیستم‌عامل پیکربندی‌شده است، خود سیستم‌عامل می‌تواند به‌عنوان یک قلم در پایگاه داده مدیریت پیکربندی­ تعریف شود که به تمام کامپیوترهایی که آن سیستم‌عامل را اجرا می‌کنند متصل است. حال اگر لازم باشد مشخصات سیستم‌عامل مورد نظر را به‌روزرسانی شود، در یکجا این کار صورت می‌پذیرد.

در مورد منابع انسانی، می‌توان کارمندان را به ابزار و تجهیزاتی که استفاده می­‌کنند، متصل نمود. وقتی آن‌ها درخواستی برای استفاده از وسیله یا تجهیزاتی ارائه می­‌کنند، می‌توان مشاهده کرد که به چه تجهیزاتی متصل و مرتبط شده‌اند تا با سرعت بیشتری به درخواست آن‌ها رسیدگی شود.

با استفاده از پایگاه داده مدیریت پیکربندی (CMDB) نیازی به فرم‌های مختلف برای تشخیص اینکه چه کسی از چه دستگاهی استفاده می‌کند یا اینکه دستگاه کجاست و وابستگی آن‌ها چگونه است وجود ندارد. تعریف و ورود اطلاعات به CMDB می‌تواند طولانی و پیچیده باشد، اما در درازمدت زمان زیادی صرفه‌جویی می‌شود که ارزش صرف وقت ابتدایی برای آن را خواهد داشت و ابزارهای متعددی برای ورود اطلاعات مانند اسکنرهای شبکه و importerها هم وجود دارد.

پایگاه داده مدیریت پیکربندی (CMDB) چگونه می‌تواند به سازمان کمک کند؟

ابتدا به کاربردهای خاص آن در فناوری اطلاعات خواهیم پرداخت و در ادامه به نقش آن در دیگر حوزه­‌ها اشاره می‌شود. اما اولین سئوال این است:

آیا می ­توان از CMDBها برای مدیریت منابع فناوری اطلاعات استفاده کرد؟

یکی از متداول­‌ترین و بحث­‌برانگیزترین سوالات پیرامون CMDB ها این است که چگونه در مدیریت منابع فناوری اطلاعات (ITAM) جای می­‌گیرند. ITAM هم به مخزنی مرکزی از اقلام فناوری اطلاعات نیازمند است اما مشخصات مخازن ITAM و CMDB به‌طور سنتی متفاوت بوده است چراکه کاربردهای متفاوتی داشته­‌اند.

درحالی‌که CMDBها عموماً بر وضعیت فعلی پیکربندی و روابط منابع تمرکز داشته‌­اند، پایگاه داده­‌های ITAM بیشتر اطلاعات اولیه و ثابت مانند زمان خریداری، قراردادها، هزینه­‌ها و غیره را ذخیره­‌سازی می­‌کنند.

 

CMDB monitoring and management

هدف ITAM، مدیریت چرخه حیات یک دارایی است و خاطرنشان کردن این مسئله است که دارایی موردنظر بیش از مقدار پیش‌بینی‌شده هزینه ایجاد نکند. مدیریت منابع فاوا بیشتر بر جوانب مالی و قانونی یک دارایی متمرکز است، برای همین است که برای قرار گرفتن در مخزن ITAM و «دارایی رسمی» شمرده شدن، عموماً حد ارزشی وجود دارد. در CMDB چنین حدی وجود ندارد، دارایی، دارایی است، قیمتش هرچقدر که باشد.

این مسئله تا مدت­‌ها برای ITAM مشکل­‌ساز بوده است، اما پاسخ دادن به برخی سوالات برای یک سیستم ITAM سنتی دشوار است. برای مثال: «آیا از لایسنس‌های نرم افزاری خریداری شده توسط سازمان واقعا استفاده شده است؟». یک پایگاه داده مدیریت منابع فاوا (ITAM) نوع لایسنس و هزینه آن را مشخص می‌کند اما نمی‌­تواند اطلاعاتی بیش از این ارائه نماید و نمی‌تواند بگوید که این هزینه کجا مصرف شده است.

اینجاست که CMDB ها می‌توانند کمک­‌کار باشند. چنانچه روابط بین کامپیوترها (تیم‌­ها) و نرم‌­افزارها ثبت شود، می‌توان ذهنیتی راجع به تعداد لایسنس­‌ها مورد استفاده پیدا کرد. هربار که درخواستی برای نصب نرم­‌افزار مورد بحث دریافت می­‌شود، اطلاعات بیشتری برای ثبت در CMDB جمع می‌­شود و سوال فوق را می‌توان با اطمینان و دقت بیشتری پاسخ داد.

با توجه به نیاز به اطلاع از مصرف بهینه دارایی‌ها، ابزارهای نوین CMDB غالباً به‌عنوان سامانه‌هایITAM هم استفاده می­‌شوند. این موضوع بدان معنی است که می‌توان تمام دارایی­‌ها، اطلاعات حساس مالی، خرید و اسناد حقوقی را نیز در همان جایی ذخیره نمود که اطلاعات پیکربندی در آن درج شده است.

integration and CMDB

بسیاری از CMDBها ابزار ادغام مناسبی برای ورود و اتصال اطلاعات ITAM دارند. به‌عنوان‌مثال، قراردادهایی که در یک جا ذخیره شده‌­اند را می­توان به دارایی­‌هایی که در CMDB ذخیره شده است نسبت داد. در واقع، بسیاری از ارائه­‌کنندگان CMDB امکان درج فایل را به عنوان یکی از ویژگی‌های دارایی به کاربر می دهند لذا می‌توان قراردادها را مستقیما در CMDB و مرتبط با دارایی مورد نظر ذخیره کرد.

بنابراین استفاده از CMDB برای ITAM امکان‌پذیر است. اما برای اینکه این روش به درستی کار کند نیازمند نوعی ارتباط بین دو سیستم است.

ITAM and ITSM relationship with CMDB

چطور می­‌توان از CMDBها برای مدیریت سرویس‌­های فناوری اطلاعات –ITSM– استفاده کرد؟

استفاده از CMDBها برای ابعاد مختلف ITSM از متداول­‌ترین کاربردهای آن است. پایگاه داده‌­های مدیریت پیکربندی (CMDB) مدت­۲ها است در چارچوب ITIL و در قالب بهترین شیوه­‌ها در زمینه مدیریت اتفاقات غیرمترقبه، مدیریت تغییرات و مدیریت بحران به کار گرفته شده­‌اند. به برخی از این زمینه­‌ها اشاره خواهیم کرد:

مدیریت حادثه

با استفاده از CMDB و در صورت بروز حادثه برای یک سرویس، تنها با چند کلیک می‌توان مسئول سرویس را پیدا کرد، ازآنجایی‌که اکثر CMDBها سرویس مدیریت حوادث را در خود دارند یا با این سرویس متصل می­­‌شوند، می­‌توان به تاریخچه تیکت‌­ها هم دسترسی داشت. CMDBها دسترسی کاربر به تاریخچه اقلام و ارتباطات بین آن‌ها را فراهم می‌کند تا در مواقعی که سیستم دچار مشکل می­‌شود، به سادگی عامل خرابی را شناسایی نمود و با کاهش زمان عدم ­دسترسی (Downtime) به سرویس، هزینه‌­ها را کاهش داد.

 مدیریت مشکلات

عموماً حل مشکل قبل از اینکه به مشکل عمیق­‌تری منجر شود ساده­‌تر و ارزان­تر است. اما چطور می‌توان آن‌ها را پیدا کرد؟ معمولاً مشکلات اساسی علائم خاص خود را دارند، به‌عنوان‌مثال ممکن است یک دسته از تجهیزات به‌طور مکرر دچار مشکلات کوچکی شوند که نشان از مشکل بزرگ‌تری است.

با درک روابط و دانستن تاریخچه تمام تجهیزات و منابع می‌توان ریشه مشکلات را قبل از اینکه به مشکل اساسی تبدیل شوند، شناسایی کرد. بسیاری از CMDBها به‌طور خودکار قوانینی دارند که در صورت مشاهده موارد غیرمعمول (مثلاً تعداد تیکت زیادی در یک بازه کوتاه) فعال می­‌شوند و مشکلات بالقوه را آشکار می­‌کنند.

مدیریت تغییرات

همواره لازم است که در زیرساخت و سرویس­‌های فناوری اطلاعات تغییر و تحول ایجاد شود. ممکن است به خاطر یک به‌­روزرسانی از پیش برنامه‌­ریزی­‌شده باشد یا یک اتفاق غیرمنتظره و ناشناخته. اما عموماً تغییر علت اصلی از دسترس خارج شدن سرویس­‌ها(Downtime) است و عدم دسترسی(Downtime) غیرمنتظره هم پرهزینه­‌تر است.

اگر سیستم و روابط متقابل اعضای آن به‌درستی شناخته نشود، چطور می‌توان با اطمینان خاطر سرورها را به­‌روزرسانی کرد؟ ارزیابی ریسک یک تغییر در سیستم با یک CMDB بسیار ساده­‌تر است چراکه می‌توان تمام پیش‌بینی‌های لازم برای کاهش ریسک انجام بگیرد.

آیا می‌­توان از CMDBها برای کاربردهای غیر فاوا هم استفاده کرد؟

مطلبی که کمتر به آن پرداخته می­‌شود، کاربرد CMDBها برای حوزه‌­هایی غیر از فناوری اطلاعات است. در ادامه به کاربرد CMDBها در دو حوزه­ای که بیشتر در آن‌ها استفاده می­‌شود اشاره می­‌کنیم:

منابع انسانی

این روزها تلاش‌­های زیادی برای اتوماسیون فرآیندهای مختلف منابع انسانی در حال انجام است؛ از استخدام تا آموزش. با اینکه استفاده از CMDB در این حوزه معمول نیست اما چنانچه کارمندان در CMDB به‌عنوان منابع درج شوند، می‌­توان کارهای زیادی صورت داد. به‌عنوان‌ مثال می‌توان برنامه آموزش کارمندان را با جایگاه­‌های کاری­‌شان تنظیم نمود تا موقعی که کار مورد نظر به آن‌ها محول می‌­شود آموزش لازم را دیده­ باشند.

می‌توان شخص را به حوزه فناوری اطلاعات مرتبط کرد و بعد از استخدام نیروی جدید و در رویه پذیرش سازمانی، با دادن اطلاعاتی نظیر اسم و جایگاه سازمانی به سرعت تمام دسترسی­‌های سامانه‌ای فناوری اطلاعات و سخت­‌افزارهای مورد نیاز او در اختیارش قرار بگیرد.

بسیاری از CMDBها می­‌توانند وظایفی را به‌طور خودکار برای واحد فناوری اطلاعات یا منابع انسانی بفرستند تا روند پیشرفت و پذیرش نیروی جدید به خوبی صورت بگیرد که در نهایت بر رضایت نیروی کار و کاهش احتمال استعفای زودهنگام آن‌ها تاثیر مثبت بگذارد.

مدیریت واحدهای سازمانی

مدیریت واحدهای سازمانی هم از دیگر استفاده‌­های نامعمول از CMDBها است اما بسیاری از سازمان­‌ها از این ‌جهت از آن‌ها استفاده می­کنند؛ این بدان معنی است که می­‌توان تمامی درخواست­‌های واحدها را به منابع و اماکن مرتبط متصل کرد.

به‌ مانند ITSM و ITAM، وجود واحدهای سازمانی به معنی اقلام زیادی است که هرکدام مشخصات و وابستگی­‌های خاص خود را دارند و داشتن تصویری کلی از این‌ها به تسریع رسیدگی به درخواست­‌ها کمک شایانی می‌کند. علاوه بر این، این تصویر کلی به همراه اطلاعات جزئی به مدیریت دارایی و حسابرسی هم در زمان نیاز کمک می‌کند.

یک مثال عملی و واقعی استفاده سازمان­‌ها از CMDB برای مدیریت درخواست­‌های دسترسی (manage access requests) است. با نگاشت اماکن، رده­‌های دسترسی و نقش افراد در گروه­بندی CMDB، رویه تخصیص دسترسی تسهیل می­‌شود.

دارایی­‌های یک واحد مشخصاتی چون مکان، هزینه، داشتن قطعات مصرفی یا یدکی خواهد داشت. وقتی درخواستی برای تعمیر تجهیزاتی دریافت می‌­شود، به‌طور مستقیم به فرد و دفتر مختص آن دستگاه واصل می­‌شود. آن‌ها می­‌توانند در لحظه اطلاعات مرتبط را از CMDB استخراج کنند تا بدانند باید چه کسی را برای تعمیر بفرستند یا در صورت نیاز برای چه اقلامی درخواست خرید صادر کنند.

CMDBها ابزارهای گزارش‌دهی متعددی هم دارند که مدیران واحدها، مخصوصاً آن‌هایی که بودجه محدودی دارند را کمک می‌کند تا بازتوزیع دارایی­‌ها را به‌خوبی انجام دهند. به‌عنوان‌مثال می‌­توانند مکان تمام میزهای کنفرانس سازمان را پیدا کنند و در صورت نیاز جاهای آن‌ها را تغییر دهند. حال می­بینیم که افراد برای ره‌گیری اقلام از کدهای QR استفاده می­‌کنند که با به‌­روزرسانی CMDB بتوانند همواره به اطلاعات دقیق و درست دسترسی داشته باشند.

با CMDB می‌توان تاریخچه خرابی‌­ها و مشکلات را هم ره‌گیری کرد و با مشخصات دیگر مثلاً مکان، واحد، طبقه و … ارجاع متقابل داد به عمق مشکل و ریشه­‌های احتمالی دست پیدا نمود.

امیرحسین معینی

a.Moeini@iritco.ir

*ترجمه و تلخیص از مطالب آموزشی شرکت  mindville .

مقالاتهمه مطالب

CMDBinformation_technologyiritcoITAMITSLITSMmonitoringشرکت_فناوری_اطلاعات_ایرانیانمدیریت_پیکربندی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ضبط پیام صوتی

زمان هر پیام صوتی 5 دقیقه است